ҚР АШМ мал шаруашылығының тұрақты өсуінің жүйелі шараларын анықтады



Product

Орталық коммуникациялар қызметінде ауыл шаруашылығы министрінің м.а. Ербол Қарашөкеевтің құрғақшылықтан зардап шеккен аймақтарды мал азығымен қамтамасыз ету және мал шаруашылығының тұрақты дамуына жағдай жасау мәселелеріне арналған брифингі өтті.

Брифинг барысында ведомство басшысы құрғақшылық салдарын жою және залалды азайту бойынша Үкімет қабылдаған және қабылдайтын жедел сипаттағы шаралар туралы, сондай-ақ мал шаруашылығын тұрақты дамытуды арттыру үшін қабылдануы тиіс және қабылданатын жүйелі шаралардың қажеттілігі туралы хабардар етті.

Мұндай шараларды қабылдаудың қажеттілігі анық, өйткені мал шаруашылығын тиісті азық - түлік базасынсыз дамыту бұл үлкен және негізсіз тәуекел.

«Қазіргі құрғақшылық сияқты табиғи апаттардың келу ықтималдылығы жоспарлы болды, сондықтан мұндай сценарийлерге алдын-ала дайындалу қажет болған. Өкінішке орай, біздің бұған дайын болмағанымызды биылғы жыл көрсетті.»- деді Е.Қарашөкеев.

Ғалымдардың деректері бойынша елімізде жыл сайын мал азығы зоотехникалық қажеттілік нормасынан 2 есе аз өндіріледі. Сонымен қатар, жемшөптің осы көлемінің шамамен 70% - ы негізінен табиғи шабындықтарда және шабындық деп аталатын жайылымдарда жиналады, олардың өнімділігі толығымен ауа-райына байланысты.

Ауыспалы егістегі жемшөп дақылдарының үлесі 15% деңгейінде, бұл ғылым ұсынған көрсеткіштен 2 есе төмен. Жем-шөп дақылдарымен небәрі 3,2 млн. га қамтылған.

Ведомство басшысының пікірінше, мал шаруашылығын дамытудың негізгі қағидаттары бұзылып, мал басының көбеюі жем-шөп базасын нығайтпай жүзеге асырылды.

"Менің ойымша, асыл тұқымды аналық малдың жаппай импорты есебінен мал шаруашылығының экспорттық әлеуетін арттыру бағдарламасының дамуындағы мәселе себептерінің бірі базалық қағидатты сақтамау болды: мал шаруашылығын ойдағыдай дамытқың келсе, жемшөп өндірісінен бастау қажет!"- деп атап өтті министрдің м.а.

Мысалы, Маңғыстау облысында статистика деректері бойынша кеңес заманында 732 мыңға жуық мал басы болған. Мұндай мал басы үшін 3400 шахталы және құбырлы құдықтар, 43 тоған және жалпы ұзындығы 260 км болатын су құбырлары салынды және жұмыс істеді.

Қазір облыста 840 мыңға жуық мал бар немесе оның жалпы саны тәуелсіздік жылдары 15% - ға артты. Ал құдықтар саны 2500-ге дейін қысқарды, дегенмен 2014-2020 жылдар аралығында 387 құдық пен ұңғыма салынды және қалпына келтірілді. Облыста жайылымдардың өнімділігін арттыру бойынша іс-шаралар іс жүзінде жүргізілген жоқ.

"Яғни, мұнда қатты құрғақшылықтың әсерінен жайылымдардың сарқылуы жүріп жатыр, ал бұл тәуекелдер деңгейін арттырды.

Бұған мен осы облыстың зардап шеккен аудандарын аралаған кезде көз жеткіздім. Табиғатты алдай алмайсың, оны биылғы жыл айқын көрсетті", - деп түйіндеді Е.Қарашөкеев.

Министрлік ауа райы факторларының әсеріне қарамастан саланың тұрақты дамуына кепілдік беретін жүйелі шараларды ұсынады.

Біріншіден, егіншілікті ғылыми негізделген ауыспалы егіс негізінде әртараптандыру.

Оған қол жеткізу үшін жер пайдаланушылар ғылыми негізделген ауыспалы егісті қатаң сақтау қажет.

Жер пайдаланушы жер учаскесін жалдау шартында ауыспалы егісті сақтау міндеттемесін алады, алайда жергілікті жерлердегі жер инспекцияларының санының аздығы және техникалық жарақтануы әлсіз болғандықтан, ауыспалы егісті бақылаудың тиісті тетіктерінің болмауы олар қағаз жүзінде ғана болып шықты.

Мәселені барлық жерде заманауи цифрлық технологияларды, атап айтқанда, ғарыштық мониторингті және Жерді қашықтықтан зондтауды енгізу мен қолдану шешуге тиіс. Бірақ мұнда проблемалар аз емес. Өкінішке орай, бізде әлі күнге дейін біздің жағдайымызға бейімделген суреттерді декодтау әдісі жоқ. Сондықтан біз тек егіс пен егін жинау науқанының барысын бақылай аламыз, пайдаланылатын жер немесе бос жерлерді бақылай аламыз.

Бірақ біз дақылдардың түрлік құрамын анықтай алмаймыз және сәйкесінше ауыспалы егістің сақталуын бақылай алмаймыз. Бұл жерде қолданбалы ғылыми зерттеулер қажет және ғылыми ұйымдарды қаржыландырудың тиісті көлемімен қамтамасыз ете отырып, оларды жылдамдату қажет.

Екіншіден, жем-шөп дақылдары үшін суармалы жерлер алаңын кеңейту.

Климаттың өзгеруі су ресурстарының өсіп келе жатқан тапшылығына әкелді. Нәтижесінде суармалы жерлердің көлемі соңғы 30 жылда 2 еседен астамға, 3 млн гектардан 1,4 млн гектарға дейін қысқарды.

Осы жағдайларда қазіргі заманғы су үнемдеу технологияларына көшу, ылғал сыйымды дақылдар алаңдарын қысқарту, су ресурстарының жаңа көздерін іздеу есебінен суармалы суды ұтымды пайдалану бойынша қойылған міндеттер Іс жүзінде игі тілектер деңгейінде қалды. Енді бұл олқылықты толтыру керек.

Үшіншіден, жем-шөп дақылдарының тұқым шаруашылығын дамыту.

Қазіргі уақытта елімізде Жемшөп дақылдары бойынша тұқым шаруашылығының 59 субъектісі бар. Алайда, олардың тұқым өндіру мүмкіндіктері толық пайдаланылмайды. Мұның себебі, бір жағынан, нақты сұраныстың болмауы, екінші жағынан, табиғи шабындықтарға деген үміт.

Осы себептерге байланысты өткен жылы ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілер 1,0 мың тоннадан астам жемшөп дақылдарының тұқымын сатып алды. Ғылыми норма бойынша 300 мың тонна.

Егіншілікті әртараптандыру процесі, ғылыми негізделген ауыспалы егістерді сақтау, сондай – ақ жайылымдарды түбегейлі және үстірт жақсарту жөніндегі іс-шаралар жем-шөп дақылдарының тұқымына деген тұрақты сұранысты қалыптастыруы тиіс, ал қазіргі құрғақшылық малшыларға жем-шөп алқабын құрмай, саланың тұрақты дамуына тиісті түрде кепілдік беру мүмкін еместігін тағы бір рет еске салуы тиіс

Төртіншіден, пайдаланылатын жайылымдық жерлердің өнімділігін арттыру және олардың шекараларын кеңейту.

Әдістеменің болмауына байланысты бақылау тетіктерінің жұмыс істемеу себебінен жайылым айналымының болмауы бүгінгі күні еліміздің әртүрлі табиғи-климаттық аймақтарында жайылымдық жерлердің 20%-дан 60% - ға дейін тозуына әкелді, тиісті. Бұл мәселені шешу үшін қолданбалы ғылыми зерттеулер қажет.

Мәдени және аридтік жайылымдарды құруға, олардың өнімділігін  жақсарту есебінен арттыруға баса назар аудару қажет.

Пайдаланылатын жайылымдардың шекарасын кеңейтудің негізгі проблемасы оларды суландыру болып табылады. Осы уақытқа дейін министрлік осы мәселені шешу үшін жүргізген жұмыс тек жандандыруды ғана емес, сонымен қатар бюджет қаражатын тиімді және жоғары тиімділікпен пайдалануға мүмкіндік беретін жаңа платформаға көшуді қажет етеді. Бұл мәселені шешу жақын болашақтағы басымдықтардың бірі болады.

"Қолданыстағы бағдарлама бойынша фермерлер есебінен құдықтарды салу және қайта жаңарту көзделгенін еске салғым келеді, олардың шығындарын 80% - ға (оның ішінде республикалық бюджет есебінен 50% - ға және жергілікті бюджет есебінен 30% - ға) кейіннен субсидиялау көзделді.

Осыған байланысты біз ҚазСуШар-ға жаңа жайылымдық жерлерге шахта құдықтары мен ұңғымалар салуға қосымша өкілеттіктер беру мәселесін пысықтайтын боламыз", - деп хабарлады ведомство басшысы.

Жайылымдар туралы айтқанда, олардың жеке қосалқы шаруашылықтарды малмен қамтамасыз ету мәселесін айналып өту мүмкін емес. Жеке қосалқы шаруашылықтар үшін елді мекендердің айналасындағы жайылымдық жерлердің тапшылығы олардың тозуымен де күрделене түседі. Бұл проблеманы шешудің қолданыстағы тетіктері не көп шығынды, не бөлінетін жерлердің елді мекендерден шалғайлығына және олардың жайласпауына байланысты ауыл тұрғындары үшін қолайсыз болып табылады.

Бұл жағдайдан шығудың бір жолын-Жамбыл облысының оң имиджіне сүйене отырып, жеке қосалқы шаруашылықтардың кооперациясынан көріп отырмыз.

"Ауыл шаруашылығы министрлігінің мал шаруашылығы үшін берік жемшөп базасын құру мәселелерінде күш-жігері шоғырландырылатын жүйелі шаралардың қысқаша негізгі бағыттары осындай. Бұл үдерістерге серпін беру үшін біз ауыл шаруашылығын мемлекеттік қолдаудың қолданыстағы тетіктеріне тиісті түзетулер әзірлеуді жоспарлап отырмыз. Жоғарыда аталған шаралар саланың тұрақты дамуына, оған ауа - райының әсерін барынша азайтуға және болашақта елдің жекелеген өңірлері тап болған осындай жағдайдың қайталанбауына негіз қалайтынына сенімдімін" - деп қорытындылады министрдің міндетін атқарушы Е.Қарашөкеев.

Категория